Bir yıldırımdan korunma (dış yıldırımlık ) sisteminin tesisi yapılırken; önce korunacak yapının özelliklerine göre yıldırım etkinliğiE” hesaplanır. Hesaplanan bu değere göre Tablo 1’den koruma seviyesi seçilir. Seviyeye göre korunma sisteminin tesisi gerçekleştirilir.

Faraday kafesi sistemi; yakalama uçları, iniş iletkenleri ve topraklama sisteminden meydana gelmektedir. Faraday Kafesi ile korunmak için, korunacak bina bütün tali kısımları ile birlikte binanın en yüksek yerlerinden toprağa kadar sürekli ve kesintisiz iletken bir yol teşkil edecek şekilde sarılır. Yatay bağlantılarla tamamlanan iletkenlerin oluşturduğu birçok yakalama ucuna sahip bu kafes topraklama sistemine bağlanır.

Faraday / Franklin Metodu için

Koruma Düzeyi

Yıldırımdan Korunma Sistemi Etkinliği “E”

Koruma Düzeyi 1+Ek Önlem E > 0,98
Koruma Düzeyi 1 0,95 < E < 0,98
Koruma Düzeyi 2 0,90 < E < 0,95
Koruma Düzeyi 3 0,80 < E < 0,90
Koruma Düzeyi 4 0 < E < 0,80
Koruma Gerekli Değil E<0
Tablo 1: Yıldırımdan korunma düzeyleri

Koruma seviyesi belirlendikten sonra Tablo 2’ye göre koruma sistemi projelendirilir.

Koruma Düzeyi

Franklin Çubuğu

Yükseklik (m)

Kafes Aralığı (m)

İniş İletken Aralığı (m)
20 30 45 60

I

α açıları

25 - - -

5×5

10

II

35 25 - -

10×10

15

III

45 35 25 -

15×15

20

IV

55 45 35 25

20×20

25

Tablo 2: Koruma seviyelerine göre Faraday kafesi uygulama kriterleri

Ayrıca topraklamanın genel kütlesine bilerek veya tesadüfen bağlanmış olan ana çatı üzerinde veya üst tarafındaki bütün metal çıkıntılar, yakalama uçları sistemi ile bağlanmalı ve sistemin bir bölümünü teşkil etmelidir. Yapının bazı bölümlerinin yükseklikleri, önemli miktarda değişiyorsa alçak bölümler için gerekli yakalama ucu veya yakalama uçları sistemi, kendi iniş iletkenine bağlanmasına ek olarak yüksek bölümlerin iniş iletkenlerine de bağlanmalıdır.

Aktif paratonerler, radyoaktif kaynak içeren paratonerlerin alternatifi olarak, radyoaktif kaynak içermeyen bir sistem geliştirmek için yapılan çalışmalar neticesinde ortaya çıkmıştır. E.S.E. (Erken Akış Uyarımlı) paratonerler olarak da adlandırılan aktif paratonerlerin temel amacı, atmosferik elektrik alanın çok kısa sürede ani yükselmelerinde zirve noktalarında çalışmasını (dolayısıyla yıldırım yakalama mesafesinin azaltılmasını) sağlamaktır. Bunu gerçekleştirmek için bölgedeki elektrik alan artışının neticesinde yakalama ucu civarında iyonlar salınır. Bu yolla paratonerin uzantısında yükselen iyonize hava kanalı oluşturularak, yeryüzüne adım adım yaklaşmakta olan yıldırımın güvenli bir şekilde toprağa iletmesini sağlamaktır.

Aktif paratoner tesisatı yapılacaksa koruma seviyesi belirlendikten koruma çapına göre paratonerler seçilir. Her marka paratonerin kendine özel koruma çapına göre tabloları vardır. Korunacak yapının ve paratoner özelliklerine göre kaç adet paratoner kullanılacağı, nereye tesis edileceği belirlenir ve paratoner tesisatı gerçekleştirilir.

Standart ve Yönetmelikler Açısından Kıyaslama

Yıldırımdan Korunma konusuyla ilgili her ülkenin genelde kendi standardı ve yönetmelikleri vardır. Bunlardan bazıları:

  • BS EN 62305-1:2011
  • Fransa NFC 17-102 (2011) “Lightning Protection”,
  • Avusturalya  ”; AS/NZS 1768:2007, “Lightning Protection”;
  • İspanya UNE 21186 2011,
  • Singapur CP33, “Code of Practice for Lightning Protection”;
  • Güney Afrika SANS 10313:2012 (Ed. 3.02), “The Protection of Structures Against Lightning”;
  • European EN 62 305-1, -2, -3, -4,
  • IEC CEI 62 305-1, -2, -3, -4,
  • Japan IS A 4201
  • USA  NFPA 780  vb.

Standartlar arasında en önemlisi ve en geçerli olanı Uluslar Arası Elektroteknik Komisyonu’nun standardı IEC 62305 serisi “Yapıların Yıldırımdan Korunması Standartları”dır. Türkiye’de Türk Standartları Enstitüsü TSE 622 “Yapıların Yıldırımdan Korunması Standartları” ve Bayındırlık Bakanlığı Yıldırımdan Korunma Teknik İşler Şartnamesi yürürlüktedir.

Aktif paratonerler, Faraday kafesi sisteminden farklı olarak Dünya çapında kabul görmüş, uluslararası standartlara girmiş sistemler değildir. Bilim adamları hala aktif paratonerler hakkında bir sonuca ulaşamamışlardır. Bu nedenle IEC 62305 standartlarında aktif paratonerler yer almamaktadır. Fakat Fransa ve İspanya gibi ülkelerde ulusal standartlarda yer almakta ve bu ülkelerde büyük bir oranda aktif paratoner sistemleri tesis edilmektedir.

Aktif paratonerlerle ilgili Fransız standardı, NFC 17-102, esas alınmaktadır. Türkiye’de aktif paratonerlerle ilgili herhangi bir TSE Belgelendirmesi söz konusu değildir veya NFC 17-102 de tarif edilen deneylerin yapımı için akredite test raporu verebilecek laboratuvar bulunmamaktadır. Çeşitli ulusal ve uluslar arası laboratuarlardan test belgeleri vardır. ICMED Craiova, Romanya “Research Development And Testing National Institute For Electrical Engineering ; İstanbul Teknik Üniversitesi Yüksek Gerilim Laboratuarları (İTÜ); Almanya BET, Blitzschutz&EMV Technologiezentrum, Laboratuarı;  Bazet, Centre D2essais De Bazet, C.E.B. Labratuarı; Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yüksek Gerilim Laboratuarları (ODTÜ) ; veya TEIK (Technolog Interceptor rods on the PV assembly frames prevent lightning from striking the modules directlyical Educational Institute of Kalamata) Fizik Laboratuarları gibi laboratuarlarda test edilerek NFC 17-102’ye uygunluk belgesi verilmektedir.

Teknik Kıyaslama

Aktif paratonerler yakalama uçlarına göre daha geniş  koruma çapına sahiptirler. Faraday kafesi sadece tesis edildiği binayı korumaktadır. Yakınındaki bölgeyi veya çevredeki binaları korumamaktadır. Bu nedenle her binaya ayrı ayrı tesis edilmelidir.

Aktif paratonerler yıldırımın yakalanarak güvenli bir şekilde toprağa aktarılması için tesis edilirler. Yakalama uçları direkt yıldırım çarpmasına karşı bir önlemdir. Aktif paratonerler direkt yıldırım deşarjını süratle toprağa aktarırlar.

Topraklama sistemleri ve tesisatları yönetmeliklere uygun olarak tesis edildiği ve her sene bakımı yapıldığı sürece...

Maliyet olarak iki sistemi karşılaştırırsak Faraday Kafesi sisteminin kurulması malzeme miktarının fazlalığı ve işçilik açısından daha maliyetli görünmektedir. Ancak hangi sistemin tercih edileceğini tasarımı yapacak mühendise bırakmak en doğru yapılacak aksiyondur. Bunun nedeni ise yıldırım deşarjının saçaklı etkisinden dolayı ana darbeyi paratoner sisteminin almasına rağmen yan darbelerin başka noktalara isabet edebilme ihtimalidir. Örneğin bir cephanelikte yan darbelerin açacağı sonuçları açıklamadan tahmin edebilirsiniz. Bu nedenle sistem seçimini konusunda uzman mühendislere bırakmanız gerekmektedir. Bir yapıda gerekli hesapların ve risk analizinin yapılması sonucunda doğru uygun sistem belirlenebilmektedir.

Sonuç olarak Faraday kafesi de, aktif paratoner sistemi de yıldırımın insanlara ve binaya zarar vermeden toprağa aktarılması için yaygın kullanılan sistemlerdir. Ancak yıldırımdan korunma sistemlerinin yıldırım bir doğal fenomen olduğu için yıldırımın oluşmasına engel olamayacağı bilinmelidir.

7.Maddede IEC, Yöneticileri,Çalışanları, Hizmet verenleri, Teknik Komitelerde üyeleri ve IEC Ulusal Komitelerde görevli olanlar; direkt veya endirekt yıldırım darbeleri nedeniyle kişilerin yaralanmaları veya oluşacak maddi zararlar nedeniyle bu standardın Yayınlanması nedeniyle sorumlulukları yoktur.  Haliyle bu standardı uygulayan bizlerinde bu anlamda bir sorumluluğu söz konusu değildir…

Türk Standartları Enstitüsü tarafından 04.12.1990 tarihinde yayınlanarak 05.06.2007 tarihinde TSE tarafından iptal edilen ancak ilgili bakanlıkça zorunlu olarak uygulamada tutulmaktadır. Bilindiği üzere Türk Standardları Enstitüsü’nün hazırladığı Türk Standardları, ihtiyari niteliktedir. Ancak herhangi bir Bakanlık, bir standardın can, mal güvenliği, çevre korunması v.b. konuları açısından önemli olduğu ve tarafların bu standarda uyması gerektiği kararına varır ise, söz konusu standardı bir tebliğ ile Resmi Gazete’de yayımlayarak zorunlu uygulamaya koyabilir. Bu standardların uygunluk kontrolu ilgili Bakanlığın yetki ve sorumluluğundadır. Bu şekilde zorunlu uygulamaya konulmuş bir standard revize edildiğinde veya yerine bir başka standard hazırlandığında Türk Standardları Enstitüsü bunları ilgili Bakanlığa bildirmektedir. Söz konusu, standard/standardların zorunlu uygulamaya konulması ve eskilerinin zorunluluğunun iptali de tamamen Bakanlığın yetki ve sorumluluğundadır.

Bu nedenle söz konusu zorunlu uygulamadaki Türk Standardlarının yürürlükleri ile ilgili husus, standardlar dışındaki mevzuata olduğu gibi, ilgili Bakanlıkların tebliğleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Ayrıca paratoner tesisatları, binaları ve içindeki insanları yıldırımdan korumaktadır. Bina içindeki elektrik-elektronik cihazlar, TV antenleri, telefon santralleri vb. ekipmanlar için ani aşırı gerilim koruyucuları gerekmektedir. Bir dış yıldırımlık sisteminin Yıldırımdan Korunma’da tek başına çözüm sağlaması imkansızdır. Bir sistemin başarıya ulaşılabilmesi için Temel Topraklama, Eşpotansiyel İç ve Dış Yıldırımlık Sistemlerinin tamamının kurulu olması gerekmektedir. Aksi halde bir dış yıldırımlık sistemi mevcut binada diğer sistemler yok ise o binada yer alan  elektronik ekipmanların zarar görmesi kaçınılmaz bir sonuç olacaktır.

 

  • Dış Yıldırımlık Talep ve Keşif Başvuru Formu

    Adı Soyadı (*):

    Ünvanı:

    Eposta (*):

    Telefon (*):

    Talep Ettiğiniz Sistem:

    İletiniz:

    Adres:

  • Firma Adı:
    :
    Yetkili Adı Soyadı:
    :
    Ünvanı
    :
    Telefon
    :
    E-posta
    :
    Şehir
    :
    Adres :
    Yıldırım Kaynaklı Bir Sorun İle Karşılaştınız Mı? Evetse, Ne Tür Hasarlara Sebep Oldu? :
    Yıldırımdan Dolayı Can Veya Mal Kaybı Yaşandı mı? :  Evet Hayır
    Bu Sorunu Yaşadığınızda Paratoner Sisteminiz Var mıydı? :  Evet Hayır
    Topraklama Tesisatınız Var Mı? :  Evet Hayır
    Yıldırıma Karşı Herhangi Bir Güvenlik Senaryonuz Var Mı? :  Evet Hayır
    İş Güvenliği Biriminiz Var Mı? :  Evet Hayır
    Herhangi Bir Afet Sigortanız Var Mı? Kapsamı Nedir ? :
    Açıklama :